Từ những ngày đầu xây dựng chính quyền cách mạng
Lịch sử ngành Tổ chức nhà nước gắn liền với sự ra đời của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, một trong những nhiệm vụ cấp thiết của chính quyền cách mạng là nhanh chóng xây dựng, củng cố bộ máy nhà nước để quản lý đất nước và bảo vệ thành quả cách mạng.
Ngày 27/8/1945, Ủy ban Dân tộc Giải phóng được cải tổ thành Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Ngày 28/8/1945, Chính phủ lâm thời được công bố gồm 13 bộ, trong đó có Bộ Nội vụ do đồng chí Võ Nguyên Giáp làm Bộ trưởng. Sự kiện này trở thành dấu mốc khai sinh Bộ Nội vụ, đồng thời đánh dấu sự ra đời của ngành Tổ chức nhà nước do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo.
Trong những năm đầu của chính quyền cách mạng và cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Bộ Nội vụ đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ quan trọng về tổ chức, xây dựng và củng cố chính quyền; công chức, công vụ; pháp chế, hành chính; an ninh, trật tự và các nhiệm vụ nội trị. Sau cuộc Tổng tuyển cử ngày 06/01/1946, cụ Huỳnh Thúc Kháng được mời giữ chức Bộ trưởng Bộ Nội vụ. Trong điều kiện đất nước còn muôn vàn khó khăn, ngành đã góp phần xây dựng những cơ sở pháp lý đầu tiên về tổ chức bộ máy nhà nước, chính quyền địa phương và chế độ công chức, bảo vệ chính quyền nhân dân, phục vụ nhiệm vụ vừa kháng chiến, vừa kiến quốc.
Không ngừng kiện toàn, đồng hành cùng sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước
Sau năm 1954, trước yêu cầu của giai đoạn cách mạng mới, Bộ Nội vụ tiếp tục tham mưu củng cố chính quyền nhân dân, kiện toàn bộ máy nhà nước; thực hiện nhiệm vụ quản lý tổ chức, dân chính, địa giới hành chính, biên chế, cán bộ và nhiều lĩnh vực quan trọng khác.
Một dấu mốc đáng chú ý là năm 1963, hệ thống tổ chức làm công tác tổ chức nhà nước ở địa phương từng bước được thống nhất với đầu mối là Ban Tổ chức dân chính tại các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Từ năm 1970, chức năng quản lý công tác tổ chức nhà nước được chuyển về Phủ Thủ tướng; đến năm 1973, Ban Tổ chức của Chính phủ được thành lập. Mặc dù mô hình tổ chức qua từng thời kỳ có sự thay đổi, chức năng tham mưu về tổ chức bộ máy và công tác cán bộ luôn được duy trì, phục vụ sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.
Sau ngày đất nước thống nhất, ngành Tổ chức nhà nước tiếp tục tập trung tham mưu kiện toàn tổ chức bộ máy, chính quyền địa phương, xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức và từng bước đổi mới nền hành chính. Năm 1990, Ban Tổ chức của Chính phủ được đổi tên thành Ban Tổ chức - Cán bộ Chính phủ; đến năm 1992, cơ quan này được xác định là cơ quan ngang bộ, thực hiện chức năng quản lý nhà nước trên nhiều lĩnh vực về tổ chức bộ máy, công chức, viên chức, hội, địa giới hành chính và lưu trữ nhà nước.
Cùng với tiến trình đổi mới đất nước, ngành Tổ chức nhà nước đã tích cực tham mưu nhiều chủ trương, chính sách về cải cách hành chính, tinh gọn tổ chức bộ máy, quản lý và xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, đào tạo, bồi dưỡng và xây dựng nền công vụ.
Ngày 17/4/2002, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 279/QĐ-TTg, cho phép lấy ngày 28/8 hằng năm làm Ngày truyền thống của ngành Tổ chức nhà nước. Đây là sự ghi nhận đối với những đóng góp quan trọng của các thế hệ cán bộ, công chức, viên chức ngành Tổ chức nhà nước trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.
Một dấu mốc quan trọng khác là ngày 05/8/2002, Quốc hội khóa XI quyết định đổi tên Ban Tổ chức - Cán bộ Chính phủ thành Bộ Nội vụ. Từ đây, Bộ Nội vụ và toàn ngành tiếp tục đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ quan trọng trong tham mưu hoàn thiện thể chế, tổ chức bộ máy, xây dựng chính quyền địa phương, quản lý cán bộ, công chức, viên chức, cải cách hành chính, thi đua - khen thưởng, văn thư - lưu trữ và các lĩnh vực quản lý nhà nước khác theo từng thời kỳ.
Dấu ấn của ngành trong tiến trình đổi mới nền hành chính
Trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập, công tác tổ chức nhà nước ngày càng có vai trò quan trọng. Một trong những dấu ấn nổi bật của ngành là tham mưu và tổ chức thực hiện các chủ trương về tinh giản biên chế, sắp xếp tổ chức bộ máy, đổi mới đơn vị sự nghiệp công lập, sắp xếp đơn vị hành chính, cải cách chế độ công vụ, công chức và xây dựng vị trí việc làm.
Công tác cải cách hành chính được triển khai ngày càng đồng bộ trên các lĩnh vực thể chế, tổ chức bộ máy, đội ngũ công chức, tài chính công và hiện đại hóa nền hành chính. Cùng với đó, ứng dụng công nghệ thông tin, quản lý văn bản điện tử, lưu trữ số và chuyển đổi số từng bước trở thành những nội dung quan trọng, góp phần đổi mới phương thức quản lý, nâng cao chất lượng hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước.
Trải qua 81 năm xây dựng và trưởng thành, dù tên gọi, mô hình tổ chức và phạm vi nhiệm vụ có những thay đổi phù hợp với yêu cầu của từng giai đoạn lịch sử, ngành Tổ chức nhà nước luôn giữ vai trò quan trọng trong tham mưu xây dựng, kiện toàn bộ máy nhà nước và nền công vụ. Các thế hệ công chức, viên chức và người lao động của Ngành đã không ngừng rèn luyện, đoàn kết, tận tụy, trách nhiệm, góp phần vun đắp nên truyền thống vẻ vang của ngành Tổ chức nhà nước.
Phát huy truyền thống, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn mới
Chặng đường 81 năm để lại nhiều bài học quý báu, trong đó nổi bật là phải luôn bám sát sự lãnh đạo của Đảng, yêu cầu nhiệm vụ chính trị và thực tiễn; xây dựng tổ chức bộ máy gắn với chức năng, nhiệm vụ, bảo đảm hoạt động hiệu lực, hiệu quả và phục vụ Nhân dân. Đồng thời, phải đặc biệt coi trọng xây dựng đội ngũ công chức, viên chức có bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, năng lực chuyên môn, tinh thần trách nhiệm, kỷ luật, kỷ cương và tận tụy với công việc.
Bước vào giai đoạn phát triển mới, ngành Tổ chức nhà nước tiếp tục tập trung nâng cao chất lượng tham mưu về thể chế và tổ chức bộ máy; xây dựng nền hành chính dân chủ, pháp quyền, chuyên nghiệp, hiện đại, trong sạch, công khai, minh bạch, phục vụ người dân và doanh nghiệp; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm tra, giám sát và trách nhiệm của người đứng đầu.
Cùng với đó là tiếp tục đổi mới quản lý công chức, viên chức theo vị trí việc làm và kết quả thực hiện nhiệm vụ; xây dựng đội ngũ có phẩm chất, năng lực, uy tín và tính chuyên nghiệp; đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ, số hóa hồ sơ, dữ liệu và quy trình công tác nhằm nâng cao hiệu quả quản trị và chất lượng phục vụ.
Kỷ niệm 81 năm Ngày truyền thống ngành Tổ chức nhà nước (28/8/1945 - 28/8/2026) không chỉ là dịp nhìn lại chặng đường lịch sử vẻ vang mà còn là dịp để mỗi công chức, viên chức và người lao động thêm trân trọng những thành quả, công sức của các thế hệ đi trước; từ đó tiếp tục gìn giữ và phát huy truyền thống đoàn kết, trung thành, tận tụy, trách nhiệm, kỷ cương và sáng tạo.
Phát huy truyền thống 81 năm xây dựng và trưởng thành, mỗi công chức, viên chức và người lao động ngành Tổ chức nhà nước tiếp tục nỗ lực học tập, rèn luyện, đổi mới tư duy và phương pháp làm việc, nâng cao tinh thần trách nhiệm, quyết tâm hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, góp phần xây dựng ngành Tổ chức nhà nước ngày càng vững mạnh, xây dựng nền hành chính nhà nước hiện đại, hiệu lực, hiệu quả, thực sự phục vụ Nhân dân./.